Đông trùng hạ thảo là gì? Phân loại, cách dùng & công dụng

Trong lòng những rừng rậm thưa thớt ở những khu vực cao nguyên và núi tuyết của châu Á, một bí ẩn tồn tại, một câu chuyện về sự kỳ diệu của thiên nhiên với sức mạnh chữa lành. Đó chính là câu chuyện về Đông Trùng Hạ Thảo, một loại thảo dược quý hiếm đầy huyền bí và có giá trị kháng khuẩn mà lâu đời được coi là kho báu của y học truyền thống Đông Á. Sự tồn tại của Đông Trùng Hạ Thảo nổi tiếng không chỉ vì vẻ độc đáo trong hình dáng và nguồn gốc tự nhiên, mà còn vì những tác dụng đầy quý báu mà nó mang lại cho sức khỏe con người.

Cùng với câu chuyện kỳ diệu về cách nấm này kết hợp với cuộc sống của sâu bọ, là nguồn cảm hứng không ngừng cho sự tò mò và nghiên cứu trong lĩnh vực y học và khoa học tự nhiên. Chúng ta sẽ bắt đầu hành trình khám phá sâu hơn vào thế giới của Đông Trùng Hạ Thảo, cùng với tác dụng, cách thu hoạch, cách dùng và ứng dụng của nó trong cuộc sống hàng ngày và y học hiện đại thông qua bài viết dưới đây nhé!

Đông trùng hạ thảo là gì?

Đông Trùng Hạ Thảo (ĐTHT), tên khoa học Cordyceps sinensis (Berk) Sacc, đây là một loài nấm thuộc họ Hypocreaceae, là một trong những thảo dược quý hiếm và độc đáo nhất trong lĩnh vực y học truyền thống Đông Á. Có nguồn gốc từ vùng cao nguyên Tây Tạng của Trung Quốc.

Đặc trưng bản chất của Đông Trùng Hạ Thảo là sự kết hợp giữa một loài nấm và một loài sâu bọ. Nấm Cordyceps xâm nhiễm vào cơ thể của sâu bọ, sau đó ký sinh trên nó, hút chất dinh dưỡng và cuối cùng giết chết sâu bọ. Trong quá trình này, nấm tạo ra một loại thân thảo có đầu giống nấm tại phần đỉnh, tạo nên hình dáng đặc trưng của Đông Trùng Hạ Thảo.

Tên gọi “Đông Trùng Hạ Thảo” thể hiện sự tương tác giữa mùa đông và mùa hạ. Vào mùa đông, khi ấu trùng bướm và các loài sâu bọ ngủ đông, nấm xâm nhiễm và “ký sinh” trên ấu trùng, nên được gọi là “Đông Trùng.” Trong khi đó, vào mùa hè, khi thời tiết ấm hơn, nấm phát triển thành thân thảo và vẫn dính liền với sâu non, được gọi là “Hạ Thảo.”

Cách thu hoạch

Thu hoạch Đông Trùng Hạ Thảo là một quá trình công phu và yêu cầu sự cẩn thận. Truyền thống của Trung Quốc đã ghi nhận rằng thời điểm tốt để thu thập Đông Trùng Hạ Thảo là vào mùa xuân, trước khi tuyết tan hoàn toàn và cây cỏ mọc trở lại. Lúc này, hầu hết các thảo dược sẽ nằm trên mặt tuyết. Nếu không thu hái kịp thời, khi tuyết tan và cỏ bắt đầu mọc, côn trùng trong đất sẽ trở nên khô héo và không còn thích hợp cho việc làm thuốc.

Sau khi đào lên, các cá thể Đông Trùng Hạ Thảo thường còn ẩm và chưa khô hoàn toàn. Để chuẩn bị cho sự sử dụng, họ loại bỏ lớp đất và màng bên ngoài của cây nấm, sau đó tiến hành quá trình phơi khô. Một phương pháp phổ biến là xử lý bằng rượu gạo để làm cho cây nấm mềm hơn, sau đó nén nó thành từng nắm nhỏ bằng cách sử dụng chỉ đỏ. Cuối cùng, các nắm cây nấm này được phơi khô ở nhiệt độ thấp.

Quá trình này đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm để đảm bảo rằng Đông Trùng Hạ Thảo được bảo quản tốt và giữ được tất cả các giá trị dược liệu quý báu của nó.

Bộ phận sử dụng

Để tận dụng tối đa giá trị của Đông Trùng Hạ Thảo, người ta thu hái và sử dụng cả phần thân thảo cũng như phần còn dính với sâu non, 100% các bộ phận đều được sử dụng!

Về thành phần hoá học

Trong Đông Trùng Hạ Thảo nhập khẩu từ Trung Quốc, đã được xác định rằng nó chứa khoảng 1% acid đặc biệt có tên gọi là acid cordycepic 3 – 4 – 5 tetraoxyhexahydrobenzoic, có cấu trúc tương tự acid quinic. Ngoài ra, còn tồn tại nhiều chất khác và hoạt chất chưa được xác định.

Trong một số nghiên cứu, đã phát hiện rằng Đông Trùng Hạ Thảo chứa khoảng 25 – 32% protid, và khi thủy phân, nó tổng hợp thành các amino acid như glutamic, histidin, prolin, valin, arginin, oxyvalin và alanin.

Hơn nữa, loại thảo dược này chứa khoảng 8,4% chất béo, trong đó có acid không no chiếm 82,2% (trong đó acid linolic chiếm 31,69% và acid linilenic chiếm 68,31%), và acid béo no chiếm 13% (theo nghiên cứu của Lưu Thọ Sơn và đồng nghiệp trong cuốn “Trung dược nghiên cứu đề yếu” năm 1963).

Đặc điểm phân bố

Đông Trùng Hạ Thảo tự nhiên tồn tại ở những khu vực có độ cao đáng kể, thường từ 4.000 đến 5.000 mét, đặc biệt là trên các bãi cỏ núi cao, thường có tuyết phủ và khả năng thoát nước tốt, như Tây Tạng (Trung Quốc), Bhutan và các lãnh thổ giáp với dãy Himalaya. Tuy nhiên, đây là một loài thảo dược quý hiếm đang đối diện với nguy cơ tuyệt chủng do giá trị kinh tế cao, khiến cho hoạt động khai thác diễn ra quá mức.

Việc sản xuất Đông Trùng Hạ Thảo tập trung chủ yếu tại các khu vực như Tứ Xuyên, Thanh Hải, Quý Châu và Vân Nam, trong đó Tứ Xuyên đóng góp phần lớn sản lượng. Bên cạnh đó, nó cũng được sản xuất ở Tây Tạng, Cam Túc và nhiều vùng khác.

Phân loại đông trùng hạ thảo

Để cho quý bạn đọc dễ hình dung, Đông Trùng Hạ Thảo Đà Lạt sẽ phân loại dựa theo xuất xứ và chia làm 2 loại: ĐTHT tự nhiên và ĐTHT nhân tạo.

Đông trùng hạ thảo tự nhiên

Đông Trùng Hạ Thảo tự nhiên ở Tây Tạng ( ĐTHT được hình thành một cách tự nhiên, không có sự can thiệp của con người vào quá trình hình thành và phát triển) là một loại thảo dược quý và hiếm, nổi tiếng với giá trị dinh dưỡng và sinh học đáng kể.

Thông thường, loại dược liệu này có giá cả rất cao (1,5 – 5 tỷ/ kg tùy loại) vì nguồn cung cấp hiếm hoi, chỉ xuất hiện một lần trong năm (vào mùa hè), và quá trình thu hoạch đầy khó khăn.

Do đó, trên lý thuyết khi tìm hiểu về ĐTHT đa phần người ta sẽ giới thiệu về Đông Trùng Hạ Thảo Tây Tạng để bạn đọc hiểu rõ về lịch sử và quá trình hình thành của ĐTHT. Tuy nhiên, bởi nhiều lý do như giá cực đắt, nguồn cung khan hiếm, không thể thẩm định được chất lượng… nên đa phần mọi người sẽ sử dụng ĐTHT nuôi cấy nhân tạo.

Đông trùng hạ thảo nuôi cấy nhân tạo

Đông Trùng Hạ Thảo nhân tạo là một dạng Đông Trùng Hạ Thảo được tạo ra trong điều kiện môi trường được kiểm soát với mục tiêu tối ưu hóa chất lượng và sản lượng. Quá trình nuôi cấy này diễn ra trong phòng thí nghiệm với sự kiểm soát nghiêm ngặt về nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng để đảm bảo phát triển nấm tốt nhất và cung cấp sản phẩm chất lượng cao hơn. Điều này giúp đảm bảo sản phẩm cung cấp chất lượng tương tự như Đông Trùng Hạ Thảo tự nhiên, nhưng lại dễ tiếp cận hơn cho người sử dụng.

Quá trình nuôi cấy này có thể thực hiện trên nhiều loại vật chủ khác nhau, như nhộng tằm, bọ xít, ve sầu, hoặc cơ chất hữu cơ. Nó được tiến hành trong điều kiện kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo môi trường tốt cho sự phát triển của nấm. Kết quả là một sản phẩm Đông Trùng Hạ Thảo nhân tạo có chất lượng cao, giúp đảm bảo nguồn cung cấp đáng tin cậy và giá trị kinh tế hợp lý.

Với nguy cơ sản phẩm Đông Trùng Hạ Thảo tự nhiên thường bị làm giả và khó kiểm định, sản phẩm Đông Trùng Hạ Thảo nhân tạo trở thành lựa chọn thông minh cho người tiêu dùng, giúp đảm bảo nguồn gốc và chất lượng của sản phẩm.

ĐTHT nuôi cấy nhân tạo thường được cấy trên 2 vật chủ chính:

Nuôi cấy trên nhộng tằm: Công trình nghiên cứu này đại diện cho một tiến bộ đáng kể trong lĩnh vực sản xuất Đông Trùng Hạ Thảo cao cấp. Mô phỏng gần với môi trường tự nhiên và với mức độ tăng cường chất quý, loại Đông Trùng Hạ Thảo này có màu vàng đậm với tông cam nhẹ, vượt trội so với các loại nuôi cấy khác.

Sản phẩm này có giá trị đắt đỏ, nhưng nổi bật với khả năng đưa trực tiếp bào tử nấm vào cơ thể ký chủ và thông qua quá trình đấu tranh sinh học, nấm sử dụng cơ thể ký chủ làm nguồn dinh dưỡng, tạo ra quả thể mang lại giá trị dược liệu cao nhất trên thị trường.

Do quá trình phát triển của nấm này khó khăn hơn, việc nuôi cấy đòi hỏi kỹ thuật cao và quy trình nghiêm ngặt nên sản lượng thấp hơn. Đặc điểm độc đáo của Đông Trùng Hạ Thảo nuôi cấy trên nhộng tằm là mỗi con có thể mọc từ 1-3 sợi nấm lớn trên cơ thể của nhộng tằm. Được trồng ký chủ, Đông Trùng Hạ Thảo này đạt đến 80% dược chất so với loại tự nhiên, đánh dấu bước tiến quan trọng trong ngành sản xuất dược liệu.

Bởi vì có giá thành cao, nên ĐTHT cấy trên nhộng tằm chỉ thường được mua để làm quà tặng, biếu sếp, tri ân khách hàng…

Nuôi cấy trên cơ chất hữu cơ (là hỗn hợp gồm gạo lứt, nhộng tằm xay nhuyễn, đậu xanh, vỏ trứng,… 100% hữu cơ): Để tăng tính hiệu quả trong việc nuôi cấy Đông trùng hạ thảo, người ta sử dụng cơ chất hữu cơ được tạo ra từ một hỗn hợp nguyên liệu sạch, nhằm mô phỏng nguồn dinh dưỡng có trong các vật chủ tự nhiên.

So với việc nuôi trên nhộng tằm, việc nuôi ĐTHT trên cơ chất hữu cơ mang lại nhiều lợi ích. Nấm phát triển trên cơ chất tổng hợp dễ dàng tạo ra quả thể với hàm lượng dược liệu ổn định và phù hợp với sản xuất quy mô lớn, từ đó giảm giá thành hơn so với việc nuôi trên nhộng tằm. Cấu trúc sợi nấm tròn và có chiều dài khoảng 5-10 cm. Chúng mọc thành cụm trên bề mặt cơ chất, và hàm lượng dược chất đạt khoảng 75-80% so với đông trùng hạ thảo tự nhiên.

Do có giá thành phải chăng, nguồn cung dồi dào nên loại này phù hợp để sử dụng hằng ngày cho bất kỳ cá nhân nào muốn trải nghiệm ĐTHT.

Một số thành phẩm phổ biến của ĐTHT nuôi cấy nhân tạo:

• Đông trùng hạ thảo tươi: Thường được dùng để ngâm rượu, hãm trà, nấu cháo, món hầm, nấu súp, salad…
• Đông trùng hạ thảo khô: Thường được dùng để chế nước uống, ngâm rượu, ngâm mật ong, hay chế biến các món ăn bổ dưỡng (nấu cùng trong món canh, súp; Hầm cùng gà, vịt, chim bồ câu, chim cút; Nấu cháo cùng thịt gà, thịt nạc,…)…
• Trà đông trùng hạ thảo: Điều hòa miễn dịch, chống oxy hóa, phòng ngừa tăng đường huyết, tăng cường chức năng tình dục và sinh sản…
• Rượu đông trùng hạ thảo: Hỗ trợ điều trị các vấn đề sinh lý ở cả nam và nữ, tăng cường sức khỏe và bồi bổ cơ thể…
• Đông trùng hạ thảo ngâm mật ong: Tăng cường sức khỏe, kéo dài tuổi thọ, và duy trì làn da tươi trẻ…
• Bột đông trùng hạ thảo: Thường được dùng để uống trực tiếp, nấu cháo, súp, mặt nạ làm đẹp da.

Công dụng của đông trùng hạ thảo

Đông trùng hạ thảo, một loại dược liệu tự nhiên từ nấm Cordyceps, đã thu hút sự quan tâm lớn trong cả y học cổ truyền và hiện đại. Với nhiều nghiên cứu và tác dụng tiềm năng, loại nấm này đã được đánh giá cao trong việc cải thiện sức khỏe và tăng cường hiệu suất cơ thể. Hãy cùng tìm hiểu về những công dụng của đông trùng hạ thảo:

Công dụng của đông trùng hạ thảo theo góc nhìn khoa học

ĐTHT có thể tăng hiệu suất tập thể dục

Đông trùng hạ thảo đã nổi tiếng với khả năng tăng cường sản xuất phân tử adenosine triphosphate (ATP), một yếu tố thiết yếu cung cấp năng lượng cho cơ bắp, đặc biệt là trong quá trình tập thể dục. Một số nghiên cứu đã tập trung vào khả năng của đông trùng hạ thảo cải thiện khả năng tập thể dục và sử dụng oxy của cơ thể.

Một nghiên cứu trên 30 người lớn tuổi khỏe mạnh đã tham gia vào việc sử dụng đông trùng hạ thảo, cụ thể là một dòng tổng hợp gọi là CS-4, với liều lượng 3 gam mỗi ngày, trong vòng sáu tuần. Cuối cùng, kết quả cho thấy VO2 tối đa đã tăng lên 7% ở những người sử dụng CS-4, trong khi nhóm sử dụng viên giả dược không có thay đổi đáng kể. VO2 tối đa là một chỉ số quan trọng để đánh giá thể lực.

Một nghiên cứu tương tự trên 20 người lớn tuổi khỏe mạnh đã sử dụng CS-4 hoặc viên giả dược trong 12 tuần. Mặc dù không có thay đổi đáng kể về VO2 tối đa ở cả hai nhóm, nhóm sử dụng CS-4 đã ghi nhận sự cải thiện trong hiệu suất tập thể dục.

Cũng có nghiên cứu liên quan đến hiệu suất tập thể dục ở người trẻ sử dụng hỗn hợp nấm ký sinh chứa đông trùng hạ thảo. Kết quả sau ba tuần cho thấy VO2 tối đa tăng lên 11% so với nhóm sử dụng viên giả dược. Tuy nhiên, đáng chú ý rằng nghiên cứu hiện tại không thấy hiệu quả của đông trùng hạ thảo đối với cải thiện hiệu suất tập thể dục ở các vận động viên được đào tạo.

ĐTHT có tác dụng ức chế các khối u

Tiềm năng của Đông trùng hạ thảo trong việc làm chậm sự phát triển của khối u đã thu hút sự quan tâm đáng kể trong thập kỷ gần đây. Các nhà nghiên cứu tin rằng Đông trùng hạ thảo có thể có tác dụng chống khối u theo nhiều cách, như được chứng minh trong môi trường thí nghiệm. Đông trùng hạ thảo đã được chứng minh ức chế sự phát triển của nhiều loại tế bào ung thư ở người, bao gồm ung thư phổi, ung thư ruột kết, ung thư da và ung thư gan.

Các nghiên cứu trên chuột sử dụng Đông trùng hạ thảo đã cho thấy có hiệu quả chống khối u đối với các loại ung thư như lymphoma, melanoma và ung thư phổi. Đồng thời, Đông trùng hạ thảo cũng có khả năng đảo ngược các tác dụng phụ liên quan đến quá trình điều trị ung thư. Một trong những tác dụng phụ này là giảm lượng bạch cầu.

Cần phải phân biệt rõ ràng điều này với chứng giảm bạch cầu liên quan đến ung thư, trong đó sự giảm lượng bạch cầu dẫn đến yếu đuối hệ miễn dịch và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Một số nghiên cứu trên chuột về tác dụng của Đông trùng hạ thảo đối với giảm bạch cầu sau khi sử dụng xạ trị và điều trị bằng Taxol, một loại thuốc hóa trị phổ biến, đã cho thấy tiềm năng giúp đảo ngược tình trạng giảm bạch cầu. Điều này gợi ý rằng Đông trùng hạ thảo có thể giúp giảm các biến chứng liên quan đến một số phương pháp điều trị ung thư. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng những nghiên cứu này được tiến hành trên động vật và trong môi trường thí nghiệm, chưa phải trên con người.

Hiệu ứng của Đông trùng hạ thảo đối với giảm bạch cầu và sự phát triển khối u ở con người hiện vẫn chưa rõ ràng, do đó các chuyên gia y tế hiện chưa thể kết luận một cách chắc chắn về vấn đề này.

Sức khỏe tim mạch

Việc sử dụng Đông trùng hạ thảo trong điều trị các loại chứng loạn về nhịp tim, được công nhận tại Trung Quốc, bao gồm cả tình trạng nhịp tim quá chậm, quá nhanh hoặc không đều. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Đông trùng hạ thảo có khả năng làm giảm đáng kể sự tổn thương cho tim trong trường hợp bệnh nhân bị thận mãn tính. Việc giảm tổn thương tim này được coi là một biện pháp quan trọng để hạn chế nguy cơ suy tim, một biến chứng phổ biến của bệnh thận mãn tính.

Những lợi ích về sức khỏe tim mạch từ việc sử dụng Đông trùng hạ thảo có thể được liên kết với hàm lượng adenosine trong loại thảo dược này. Ngoài ra, Đông trùng hạ thảo cũng có tiềm năng cải thiện hàm lượng cholesterol. Các nghiên cứu trên chuột đã chỉ ra rằng Đông trùng hạ thảo giúp giảm hàm lượng cholesterol LDL, loại chất gây tăng nguy cơ mắc bệnh tim bởi việc tích tụ cholesterol trong mạch máu. Tương tự, một số nghiên cứu trên chuột cũng gợi ý rằng Đông trùng hạ thảo có khả năng giảm mức chất béo trung tính.

Tuy nhiên, hiện tại vẫn còn nhiều vấn đề cần phải điều tra và nghiên cứu thêm để xác định liệu Đông trùng hạ thảo có lợi cho sức khỏe tim mạch ở con người hay không.

Tính chất chống lão hóa

Người cao tuổi thường ưa chuộng sử dụng Đông trùng hạ thảo để giảm cảm giác mệt mỏi, tăng cường sức mạnh và ham muốn tình dục. Các nhà nghiên cứu đã đưa ra giả thuyết rằng khả năng chống oxy hóa của Đông trùng hạ thảo có thể giải thích tiềm năng của loại thảo dược này trong việc chống lão hóa.

Các nghiên cứu đã phát hiện rằng Đông trùng hạ thảo có thể tăng khả năng chống oxi hóa, giúp cải thiện trí nhớ và chức năng tình dục. Chất chống oxy hóa bao gồm các phân tử giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương bằng cách trung hòa các gốc tự do, và việc duy trì sự cân bằng này có thể giúp ngăn ngừa bệnh tật và quá trình lão hóa.

Thậm chí, một nghiên cứu đã cho thấy Đông trùng hạ thảo có thể kéo dài tuổi thọ của ruồi giấm, cung cấp thêm thông tin rằng nó có tiềm năng hữu ích trong việc chống lão hóa.

Có tác dụng giúp quản lý bệnh tiểu đường loại 2

Bệnh đái tháo đường là một tình trạng mà cơ thể không sản xuất đủ hoặc phản ứng không tốt với hormone insulin, quảng cáo sự vận chuyển của glucose vào tế bào để tạo ra năng lượng.

Khi insulin không đủ hoặc không hiệu quả, glucose không thể được nạp vào tế bào và do đó sẽ tích tụ trong máu. Theo thời gian, điều này có thể gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, do đó, việc kiểm soát mức đường trong máu là điều quan trọng đối với người mắc bệnh tiểu đường.

Đông trùng hạ thảo có khả năng giữ cho hàm lượng đường trong máu ổn định và khỏe mạnh bằng cách mô phỏng hoạt động của insulin. Trong một số nghiên cứu trên chuột mắc bệnh tiểu đường, Đông trùng hạ thảo đã chứng minh giảm lượng đường trong máu.

Một số bằng chứng nghiên cứu đã đề xuất rằng đông trùng hạ thảo có thể giúp bảo vệ chức năng thận, một trong những biến chứng phổ biến của bệnh tiểu đường. Trong một bài đánh giá gồm 22 nghiên cứu với 1.746 người mắc bệnh thận mãn tính, những người sử dụng đông trùng hạ thảo đã có cải thiện trong chức năng thận.

Tuy nhiên, các tác giả của bài tổng quan lưu ý rằng nhiều nghiên cứu này có chất lượng không cao. Vì vậy, không thể rút ra bất kỳ kết luận vững chắc nào về tác dụng của Đông trùng hạ thảo đối với chức năng thận ở người mắc bệnh thận mãn tính.

Có thể giúp chống lại chứng viêm

Sử dụng Đông trùng hạ thảo được xem xét như một cách để chống lại các trạng thái viêm nhiễm trong cơ thể. Mặc dù một số loại viêm nhiễm có ích cho cơ thể, nhưng sự viêm nhiễm quá mức có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe như bệnh tim và ung thư.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng khi tế bào con người tiếp xúc với Đông trùng hạ thảo, các protein đặc biệt có thể ức chế các phản ứng viêm nhiễm trong cơ thể.

Nhờ vào khả năng tiềm năng này, các nhà nghiên cứu tin rằng Đông trùng hạ thảo có thể được sử dụng như một loại thuốc hoặc bổ sung hữu ích trong việc kiểm soát viêm nhiễm.

Đã có nghiên cứu chứng minh rằng Đông trùng hạ thảo có khả năng giảm viêm nhiễm trong đường hô hấp của chuột, và điều này có thể mang lại lợi ích cho các bệnh như hen suyễn. Tuy nhiên, có vẻ những loại nấm này hiệu quả kém hơn so với các loại thuốc thông thường được sử dụng để giảm đau trong các vùng bị viêm trên cơ thể.

Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng Đông trùng hạ thảo trực tiếp trên da của chuột đã làm giảm tình trạng viêm da, làm tôn lên tính chất chống viêm. Tuy nhiên, các tính năng chống viêm tiềm năng của Đông trùng hạ thảo vẫn chưa được quan sát ở con người.

Công dụng của đông trùng hạ thảo theo góc nhìn đông y

Các câu chuyện thần kỳ về một loài sinh vật đặc biệt, khi thì là CON khi thì là CÂY, đó chính là đông trùng hạ thảo, đã được truyền từ hàng thiên niên kỷ trước tại Trung Quốc. Tuy nhiên, cho đến khoảng năm 620 sau Công nguyên, ĐTHT mới được phát hiện ở Trung Quốc. Trong giai đoạn từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 18, các học giả thông thái tại Tây Tạng cũng đã có kiến thức về tác dụng chữa bệnh kỳ diệu của loại sinh vật này.

Nấm Đông trùng hạ thảo đầu tiên xuất hiện trong tài liệu thuốc đông y vào giữa thế kỷ 18 trong bộ Bản thảo cương mục lập di (1765). Theo tài liệu cổ này, ĐTHT được mô tả với những tác dụng quan trọng sau:

• Vị ngọt và tính ôn, có tác dụng bồi bổ cho cơ thể của người ốm yếu.
• Có lợi cho hệ thống phế và thận.
• Bổ thận, bổ tinh tủy, cầm máu, và hóa đờm.
• Được sử dụng để chữa các tình trạng như ho ra máu, liệt dương, đau lưng và mỏi gối.
• Có tác dụng giúp ổn định tinh hoàn và giảm đau tim.

Cách dùng và liều dùng đông trùng hạ thảo

Dùng nguyên con trực tiếp. Bạn có thể đơn giản ngâm 1-2 sợi nấm trong nước ấm cho đến khi chúng mềm, sau đó ăn trực tiếp. Để sử dụng cách này, bạn chỉ cần rửa sạch đông trùng hạ thảo, ngâm nó trong nước ấm khoảng 10 phút, sau đó ngâm trong nước ấm 70 độ khoảng 5 phút. Sau đó, bạn có thể nhai từng miếng đông trùng hạ thảo và uống từng ngụm nước ấm để tận hưởng.

Trà đông trùng hạ thảo. Bạn có thể sử dụng đông trùng hạ thảo tươi, khô hoặc trà trùng thảo đã chế biến sẵn. Đối với trà trùng thảo đóng gói, chỉ cần tuân theo hướng dẫn trên bao bì sản phẩm. Đối với đông trùng hạ thảo tươi hoặc khô:

Đối với loại khô: Lấy 1g đông trùng hạ thảo khô và đặt vào ấm trà. Đun sôi một lượng nước vừa đủ và hãm như trà thông thường trong khoảng 30 phút. Uống khi nước còn ấm, và bạn có thể thay nước và uống nhiều lần trong ngày.

Đối với loại tươi: Lấy 7-10g đông trùng hạ thảo tươi và đặt vào ấm trà. Đun sôi một lượng nước vừa đủ và hãm như trà thông thường trong khoảng 30 phút. Uống khi nước còn ấm, và bạn có thể thay nước và uống nhiều lần trong ngày.

Bột đông trùng hạ thảo. Đông trùng hạ thảo bột dễ kết hợp trong công thức dinh dưỡng hay các món ăn. Sử dụng đông trùng hạ thảo dạng bột hòa với nước ấm dễ thực hiện hơn so với uống trà túi lọc. Đơn giản: hòa 1-2 gram bột với nước ấm, khuấy đều trước khi dùng, và uống một lần trước bữa trưa hàng ngày để tăng hiệu quả hấp thu.

Ngâm với mật ong. Kết hợp mật ong và đông trùng hạ thảo tạo ra bài thuốc tốt cho sức khỏe và sắc đẹp. Hướng dẫn: ngâm 10-20g trùng thảo khô trong 0,5 lít mật ong, dùng 2-3 thìa cà phê trước bữa ăn sau 1 tuần, hoặc ngâm 10g khô trong 1 lít mật ong, dùng 20ml trước bữa sáng, giúp cải thiện nhiều vấn đề sức khỏe.

Ngâm với rượu trắng. Rượu đông trùng hạ thảo thích hợp làm quà tặng và có nhiều ứng dụng hữu ích. Hướng dẫn: 10g Đông Trùng Hạ Thảo khô (hoặc 100g tươi) ngâm trong 500ml – 750ml rượu trắng, sau 20 – 30 ngày dùng mỗi ngày 15 – 20ml. Có lợi cho sức khỏe và tăng cường sinh lý. Nếu không, bạn cũng có thể mua rượu đông trùng hạ thảo ngâm sẵn để tiết kiệm thời gian.

Nước hầm đông trùng hạ thảo (hoặc các món khác như: nấu súp, trộn salad, lẫu…). Nước hầm đông trùng hạ thảo tốt cho sinh lực và sức khỏe. Bạn có thể thêm đông trùng tươi hoặc khô vào bất kỳ món ăn nào mà bạn thích.

Xem thêm: Cách dùng đông trùng hạ thảo đúng cách (tất cả các dạng phổ biến).

Liều lượng sử dụng Đông Trùng Hạ Thảo theo khoa học

Theo khuyến cáo, liều dùng hợp lý hàng ngày cho Cordycepin là từ 4-10 mg cho mỗi kilogram trọng lượng cơ thể, và đối với Adenosine là từ 0.03-0.08 mg cho mỗi kilogram trọng lượng cơ thể.

Trong trường hợp của Đông Trùng Hạ Thảo Dalanewfarm, liều dùng hàng ngày lý tưởng là từ 1-3 gram (dạng sấy để bảo quản).

Đối với các loại Đông Trùng Hạ Thảo có hàm lượng dược chất thấp, chúng thường được xếp loại như thực phẩm, chứ không phải dược liệu. Trong trường hợp này, liều dùng có thể tăng lên dựa trên nồng độ dược chất thực tế (dựa trên kết quả kiểm tra).

Liều lượng sử dụng Đông Trùng Hạ Thảo: dựa trên đối tượng sử dụng

Đối với Nhóm Trẻ em:

Trẻ em có thể sử dụng Đông Trùng Hạ Thảo, nhưng cần tuân theo các hướng dẫn về liều lượng. Thời điểm và cách dùng phụ thuộc vào tuổi tác và sức khỏe của trẻ.

Theo Đông y, trẻ dưới 5 tuổi thường có thể trạng nhiệt độ tương đối nóng, do đó không nên dùng Đông Trùng Hạ Thảo cho những trẻ này.

Nghiên cứu cũng cho thấy rằng chỉ từ 12 tuổi trở lên, trẻ mới đủ phát triển để hấp thụ đầy đủ dưỡng chất trong Đông Trùng Hạ Thảo. Đối với nhóm trẻ này, việc sử dụng Đông Trùng Hạ Thảo có thể giúp phát triển thể chất, tăng cường sức đề kháng và ngăn ngừa bệnh tật trong tương lai.

Dù vậy, cần cẩn trọng không dùng quá mức, vì Đông Trùng Hạ Thảo có thể kích thích tuyến thượng thận và gây tăng sự phát triển sớm ở trẻ.

Tóm lại, liều lượng Đông Trùng Hạ Thảo cho trẻ em nên dưới 1 gram mỗi ngày.

Nhóm người bình thường:

Đối với người trưởng thành ở mọi độ tuổi, liều lượng sử dụng Đông Trùng Hạ Thảo thường là 1-3 gram mỗi ngày.

Đây là hướng dẫn sử dụng Đông Trùng Hạ Thảo thường xuyên, trong khoảng thời gian 2-4 tuần liên tục, có lợi cho các trường hợp sau:

• Người cao tuổi thường xuyên gặp vấn đề về giấc ngủ, thiếu thèm ăn, cảm thấy suy nhược, mệt mỏi, và trí nhớ giảm sút.
• Người có hệ thống miễn dịch yếu, đặc biệt là những người mắc bệnh tiểu đường, viêm phổi, viêm phế quản, hay hen suyễn.
• Người bị suy giảm chức năng gan do viêm gan, gan nhiễm mỡ, hay xơ gan.
• Nam giới gặp vấn đề về chức năng thận, như tiểu buốt, tiểu đêm nhiều lần, đau lưng và mỏi gối, chức năng sinh lý suy giảm, rối loạn cương dương, xuất tinh sớm, di tinh, mộng tinh, hay giảm ham muốn tình dục.
• Phụ nữ ở độ tuổi tiền mãn kinh, có rối loạn kinh nguyệt, muốn làm đẹp da, giảm cân, hoặc ngăn ngừa lão hóa.

Nhóm người bệnh/người đang điều trị bệnh:

Bao gồm các nhóm như bệnh nhân đang trải qua hoá trị, xạ trị ung thư, hay bệnh nhân mới phục hồi sau điều trị bệnh nặng, cần lưu ý rằng liều lượng sử dụng Đông Trùng Hạ Thảo thường cao hơn khoảng 1.5 – 2 lần so với người bình thường, khoảng 2 – 4 gram mỗi ngày.

Tuy nhiên, mỗi người mắc các bệnh khác nhau và đang trong quá trình điều trị với thuốc tây khác nhau, vì vậy, việc tư vấn với bác sĩ trước khi sử dụng Đông Trùng Hạ Thảo là tốt nhất để tránh tác dụng phụ không mong muốn.

Đối tượng phù hợp để sử dụng đông trùng hạ thảo

Người cao tuổi và người mới ốm dậy:

• Đông trùng hạ thảo cung cấp vitamin và khoáng chất quý giá cho sức khỏe.
• Duy trì sức khỏe, tăng sức đề kháng, và cải thiện trí nhớ.
• Giúp giảm đau, viêm xương khớp, và tăng năng lượng cho người mới phục hồi.

Bệnh nhân điều trị ung thư:

• Có khả năng ngăn ngừa và hỗ trợ điều trị nhiều loại ung thư.
• Chứa cordycepin và polysaccharid có tác động ức chế tế bào ung thư.
• Hỗ trợ chống khối u cho ung thư da, phổi, đại tràng, và gan.

Vận động viên và người chơi thể thao:

• Tăng chỉ số VO2max sau 6 tuần sử dụng.
• Giảm nồng độ axit lactic huyết thanh, nitơ urê, creatine kinase, và malondialdehyde.
• Tăng glycogen gan và cơ.
• Cải thiện chức năng chống oxi hóa và tăng hiệu suất tập luyện.

Người ở độ tuổi trung niên:

• Hỗ trợ chống oxy hóa và kéo dài thanh xuân.
• Cung cấp nhiều loại vitamin, như A, C, E, và vitamin nhóm B.
• Chứa selen, chất chống oxy hóa hàng đầu, giúp da mịn màng và ngăn lão hóa.

Người mắc bệnh về đường hô hấp, tiểu đường, bệnh thận mãn tính:

• Hỗ trợ kiểm soát tiểu đường, giảm cân, và cải thiện chỉ số lipid máu.
• Hỗ trợ điều trị các bệnh đường hô hấp và cải thiện chức năng phổi.
• Giảm creatinin huyết thanh, protein niệu, và biến chứng bệnh thận.

Đàn ông yếu sinh lý:

• Tăng lưu lượng máu đến bộ phận sinh dục, cải thiện sinh lý.
• Cải thiện chất lượng tinh trùng và giúp đối phó với tình trạng yếu sinh lý.
• Hỗ trợ điều trị các triệu chứng rối loạn cương dương và các vấn đề sinh lý nam giới.

Đối tượng KHÔNG nên sử dụng đông trùng hạ thảo

Bệnh nhân đang/sắp phẫu thuật:

• Đông trùng hạ thảo tăng lượng máu và kích thích cơ quan hoạt động mạnh.
• Không nên sử dụng trước phẫu thuật để tránh mất máu không cần thiết.
• Cần ngưng sử dụng ít nhất 2 tuần trước phẫu thuật để đảm bảo an toàn.

Người mắc u nguyên bào tủy, đa xơ cứng, lupus, viêm khớp:

• Đông trùng hạ thảo có thể tăng số lượng nguyên bào hồng cầu, gây xấu cho bệnh.
• Không nên sử dụng đông trùng hạ thảo để tránh tác động xấu cho hệ miễn dịch và bệnh.

Bệnh nhân dùng insulin hoặc các loại thuốc hạ đường huyết:

• Đông trùng hạ thảo có thể tương tác với thuốc và tăng tác dụng của chúng.
• Cần theo dõi nồng độ glucose máu thường xuyên khi sử dụng đông trùng hạ thảo.

Bệnh nhân dùng thuốc chống đông máu:

• Đông trùng hạ thảo có thể tăng nguy cơ chảy máu.
• Tuyệt đối không nên sử dụng cho người đang dùng thuốc chống đông máu.

Trẻ em dưới 5 tuổi:

• Cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi cho trẻ em sử dụng đông trùng hạ thảo.

Trong từng trường hợp cụ thể, đông trùng hạ thảo có nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng cần thận trọng đối với những đối tượng nêu trên để tránh tác dụng phụ không mong muốn.

Khi dùng đông trùng hạ thảo cần lưu ý những gì?

Mặc dù được coi là một thần dược đại bổ, việc sử dụng đông trùng hạ thảo đòi hỏi sự thận trọng và tuân theo một số quy tắc quan trọng. Để đảm bảo hiệu quả và tránh tác dụng không mong muốn, hãy tuân theo những hướng dẫn sau:

• Nên tham khảo ý kiến chuyên gia hoặc bác sĩ chuyên khoa: đặc biệt nếu bạn đang trong quá trình điều trị bệnh hoặc thăm khám y tế.
• Sử dụng đúng liều lượng: không tăng liều một cách tự ý. Tuân thủ lịch trình và liều lượng hợp lý thường hiệu quả hơn việc sử dụng liều lớn không đều đặn.
• Bảo quản và chế biến đúng cách: lựa chọn bình sứ hoặc thủy tinh chất lượng tốt để ngâm hoặc hãm trà đông trùng hạ thảo và đảm bảo dược tính được bảo tồn tốt nhất.
• Khi sử dụng đông trùng hạ thảo: duy trì một lối sống lành mạnh, bao gồm việc hạn chế thực phẩm cay nóng và đồ uống có ga, ưa chuộng thực phẩm xanh và sạch cho sức khỏe tốt.
• Không phù hợp cho tất cả mọi người: Đông trùng hạ thảo không thích hợp cho những người có rối loạn đông máu, người đang chuẩn bị phẫu thuật hoặc người mắc các bệnh tự miễn.
• Lựa chọn nguồn cung ứng đáng tin cậy: Đông trùng hạ thảo có giá trị kinh tế cao, vì vậy cần đảm bảo bạn mua từ nguồn uy tín để tránh việc sử dụng sản phẩm giả mạo hoặc chất lượng kém.

Cách phân biệt đông trùng hạ thảo thật giả (đối với ĐTHT tự nhiên)

Hình dáng: Đông trùng hạ thảo có hình dáng giống như tằm, với phần trùng ở đuôi to hơn, màu vàng nâu hoặc màu cà phê, và phần thảo ở đầu mỏng hơn.

Chiều dài: Tổng chiều dài khoảng 5 – 8cm, trong đó phần thảo dài khoảng 2 – 3cm và phần trùng khoảng 3 – 5cm.

Vằn khía: Phần trùng có khoảng 20 – 30 vằn khía, cứ 3 vằn tạo thành một nếp gấp. Trùng hạ thảo thật có vằn khía tự nhiên, trong khi động trùng giả thường bằng phẳng vì dùng khuôn để tạo ra.

Phần “thảo” trên đầu: Phần thảo có 3 màu khác nhau: màu nâu sẫm đến đen ở phía đầu và cuối, màu nâu cà phê hoặc vàng ở phần giữa.

Số chân: Trùng thảo thật có 8 đôi chân ở phần trùng, với 3 cặp chân nhỏ ở đầu, 4 cặp chân đối xứng ở giữa, và 1 chân ở đuôi. Đông trùng hạ thảo giả có thể có nhiều hoặc ít hơn 8 chân.

Mắt cắt (phần lưng): Khi cắt ngang, lõi trùng hạ thảo thật có màu trắng và không xơ, giữa lõi có màu đen hình chữ V vì đó là tuyến tiêu hóa.

Phần mắt: Đông trùng hạ thảo thật có màu nâu cánh gián ánh màu đồng ở phần mắt, đây là điểm khác biệt quan trọng. Trong khi đó, đông trùng giả thường có mắt màu đen sậm.

Màu sắc: Đông trùng hạ thảo tự nhiên có màu nâu sẫm, vàng nâu và vàng đồng. Các con có sắc độ giống nhau nhưng phân bổ màu sắc khác nhau. Động trùng giả thường có màu vàng hoặc nâu rất đồng nhất.

Mùi vị: Đông trùng hạ thảo thật thường có mùi giống nấm rơm hoặc nấm hương, trong khi động trùng giả có mùi hóa học. Khi nhai, đông trùng hạ thảo thật có vị bùi ngậy, hơi tanh, giống mùi thịt gà, trong khi động trùng giả có ít vị hoặc vị đất và cứng giống bột đất sét.

Trọng lượng: Đông trùng hạ thảo thật nhẹ hơn do đã được sấy khô, trong khi động trùng giả có thể cảm thấy nặng hơn do thường chứa lõi chì.

Tóm lại, để phân biệt đông trùng hạ thảo thật và giả, cần chú ý đến nhiều đặc điểm như hình dáng, chiều dài, vằn khía, màu sắc, mùi vị, mắt cắt, mắt và trọng lượng.

Hi vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ về đông trùng hạ thảo. Hãy nhớ rằng, bất kỳ thực phẩm dinh dưỡng nào cũng nên sử dụng ở một mức độ vừa phải và không nên lạm dụng quá mức để tránh tác dụng phụ không mong muốn. Đừng quên theo dõi trang web dongtrunghathaodalat.com để biết thêm kiến thức hữu ích về đề tài này! Nếu có bất kỳ câu hỏi gì về ĐTHT vui lòng để lại bình luận ở mục bên dưới!

Nguồn tham khảo:

6 Benefits of Cordyceps, All Backed by Science

Traditional uses and medicinal potential of Cordyceps sinensis of Sikkim

Cordyceps spp.: A Review on Its Immune-Stimulatory and Other Biological Potentials

Chapter 5Cordyceps as an Herbal Drug

Cordyceps at drugs.com